Bu acil mi, sabaha bekler mi?

Bunu neden yazdık

Kliniğimiz gün içinde açık, gece kapalı. Bu sayfayı, kapalı olduğumuz bir saatte telaşa kapıldığınızda okuyacağınızı varsayarak yazdık.

Aşağıda üç liste var: bekleyemeyecek belirtiler, çalışma saatimize kalabilecek durumlar ve evde denenmemesi gerekenler. Emin olamadığınız bir şey görürseniz beklemek yerine arayın; telefonda birkaç şey sorarız, çoğu zaman orada anlaşılır. Bu sayfa muayene yerine geçmez; sadece o an ne yapmanız gerektiğine karar vermenize yardım eder.

Kedi ve köpekler için yazıldı.

Bunlardan biri varsa yola çıkın

• Nefes darlığı — Ağzı açık soluma (kedide her zaman anormal), boynunu uzatıp dirseklerini gövdeden ayırarak nefes alma, dilin veya diş etinin morarması. Nefes sorunu sıraya girmez.
• Bilinç kaybı — Seslendiğinizde tepki vermemesi, ayağa kalkamaması, sendeleyerek yürümesi, bakışlarının odaklanmaması.
• Nöbet — Kasılma, çırpınma, ağızda köpük, altına yapma. Nöbet beş dakikayı geçiyorsa ya da arka arkaya tekrarlıyorsa beklemeyin. Tek ve kısa bir nöbet geçse bile aynı gün içinde muayene gerekir.
• İdrar yapamama — Özellikle erkek kedide kum kabına girip çıkıp damla damla idrar yapma ya da hiç yapamama, kasıklarını yalama, huzursuzluk. Bu iş saat meselesi, sabaha kalmaz.
• Tekrarlayan veya kanlı kusma — Birkaç saat içinde üst üste kusma, kusmukta kan ya da kahve telvesi görünümü, kusmaya eşlik eden halsizlik veya su içememe.
• Karında şişkinlik — Karnın davul gibi gerilmesi, öğürüp bir şey çıkaramama, yerinde duramama. İri ırk köpeklerde ilk birkaç saat çok önemli.
• Yüksekten düşme — Balkon, pencere, dolap üstü. Kalkıp yürüyor olması yeterli değil; akciğer, diyafram ve mesane yaralanmaları ilk saatlerde sessiz kalabilir.
• Araç çarpması — Dışarıdan yara görünmese bile iç kanama saatler sonra ortaya çıkabilir. Çarpma her zaman muayene gerektirir.
• Kanama — Bastırmaya rağmen durmayan, fışkırarak gelen ya da bezi kısa sürede sırılsıklam eden kanama.
• Doğumun uzaması — Güçlü kasılmalar başladıktan sonra 30 dakika ıkınıp yavru gelmemesi, iki yavru arasında 2 saatten uzun süre geçmesi, koyu yeşil akıntı gelip yavrunun gelmemesi.
• Isı çarpması — Sıcakta ya da kapalı araçta kaldıktan sonra kesilmeyen hızlı soluma, parlak kırmızı dil, sendeleme, kusma. Yola çıkarken ıslak havluyu ayaklarına ve kasıklarına koyun; buzlu suya sokmayın.
• Zehir ya da yabancı cisim yutma — Fare zehri, insan ilacı, temizlik maddesi, çikolata; ip, çorap, oyuncak parçası, kemik. Belirti çıkmasını beklemeyin, yuttuğu şeyin kutusunu veya kalan parçasını yanınıza alın.

Bunlar çalışma saatimizi bekleyebilir

• İştahsızlığın ilk günü — Su içiyor, hareket ediyor, tuvaleti normalse bir öğün atlamak tek başına acil değildir. Kedide iştahsızlık 24 saati geçtiyse artık beklemeyin, açıldığımızda arayın.
• Tek seferlik kusma — Bir kez kustuysa ve sonrasında canlıysa birkaç saat yem vermeyin, suyu az az verin. Kusma tekrarlarsa yukarıdaki listeye geçer.
• Hafif topallık — Ayağını yere basabiliyor, şişlik ve açık yara yoksa hareketini kısıtlayıp bekleyebilirsiniz. Ayağını hiç basmıyorsa, bacak şekli bozuksa ya da şişlik varsa beklemeyin.
• Kaşıntı, tüy dökülmesi, kızarıklık — Rahatsız edicidir ama gece yola çıkmayı gerektirmez. Yalayarak yara açıyorsa boyunluk takıp sabahı bekleyin.
• Tırnak kesimi ve kulak bakımı — Planlı işlerdir, çalışma saatleri içinde yapılır.

Evde yapmayın

• Kusturmaya çalışmayın — Tuzlu su, karbonat, parmak gibi yöntemler yutulan madde yakıcıysa yemek borusunu ikinci kez yakar, hayvanın bilinci bulanıksa kusmuk akciğere kaçar. Kusturma kararı klinikte, yutulan maddeye göre verilir.
• İnsan ilacı vermeyin — Parasetamol kedide öldürücüdür; ibuprofen ve aspirin köpekte mide kanaması ve böbrek hasarı yapar. Kilosuna göre bölünmüş güvenli bir insan ilacı dozu yoktur.
• Kırık şüphesinde oynatmayın — Bacağı çekmeye, düzeltmeye, atel sarmaya çalışmayın. Karton, tepsi ya da kalın kitap gibi sert bir zemine yatırıp öyle taşıyın. Ağrıyan hayvan sahibini de ısırabilir; kediyi havluya sarın, köpeğe gerekirse ağızlık takın.
• Yarayı kendi başınıza yıkamayın — Tentürdiyot, oksijenli su ve alkol yaradaki dokuyu yakar, kanamayı ve dikiş kararını görmemizi zorlaştırır.
• Kanama varsa tek yapmanız gereken: temiz bir bez veya gazlı bezi kanayan yerin üstüne koyup elinizle bastırmak ve kaldırıp bakmadan, turnike yapmadan bastırmaya devam ederek yola çıkmaktır.

Yola çıkmadan önceki beş dakika

1. Arayın. Çalışma saatimiz içindeyse bizi arayın, dışındaysa aşağıdaki listeden arayın. Geleceğinizi bilirsek siz yoldayken hazırlığa başlarız.
2. Güvenli şekilde taşıyın. Kediyi taşıma kutusuna alın, köpeği tasmayla çıkarın. Acı çeken hayvan sahibini de ısırabilir; kediyi havluya sarmak hem sizi hem onu korur.
3. Yanınıza alın. Aşı karnesi, kullandığı ilaçların kutuları, yuttuğunu düşündüğünüz maddenin ambalajı. Kusmuk ya da dışkı gördüyseniz fotoğrafını çekin.
4. Yolda yedirmeyin, içirmeyin. Anestezi ya da acil bir işlem gerekirse midenin boş olması gerekir. Isı çarpması dışında su da vermeyin.
5. Mümkünse arabayı siz kullanmayın. Bir kişi hayvanı tutsun, biri sürsün; hayvanı kucakta serbest taşımayın.

Kedi ve köpek için tehlikeli gıdalar ve bitkiler

Kapalı olduğumuz saatlerde ne yapmalı

Önce bizi arayın. Telefonu açabildiğimizde durumu dinleyip ne yapmanız gerektiğini söyleriz. Açamazsak vakit kaybetmeyin: yukarıdaki listede bekleyemeyecek bir belirti varsa o saatte açık olan bir kliniğe gidin.

Yola çıkmadan önce aradığınız kliniğe hastanın türünü, şikâyetini ve kaç saattir sürdüğünü söyleyin; aşı karnesi ve kullandığı ilaçlar varsa yanınıza alın.

Emin olamadıysanız

Kararsız kaldığınız her durumda çalışma saatlerimiz içinde bizi arayın; birkaç soruyla durumun bekleyip bekleyemeyeceğini konuşalım.